Wat 17 mei herdenkt
Op 17 mei 1814 ondertekent een vergadering in Eidsvoll de Noorse Grondwet. De tekst maakt van Noorwegen een onafhankelijk koninkrijk, op het moment dat de nederlaag van Denemarken-Noorwegen in de Napoleontische oorlogen dreigt uit te lopen op afstand aan Zweden. Die Grondwet is nog altijd van kracht: ze behoort tot de oudste geschreven grondwetten ter wereld die nog worden toegepast.
Het hart van het feest zijn de kinderoptochten (barnetog): vlaggen, schoolfanfares en toespraken. Velen dragen de bunad, de traditionele klederdracht. In Oslo trekt de stoet langs het koninklijk paleis, waar de koninklijke familie de menigte vanaf het balkon groet. Scholieren in hun laatste jaar, de russ, houden later op de dag hun eigen optochten.
Van de unie met Zweden tot 1905
De Grondwet volstaat niet om Zweden op afstand te houden. De Conventie van Moss, in augustus 1814, maakt van beide landen afzonderlijke naties onder één vorst. Op 4 november 1814 kiest de Storting, het Noorse parlement, Karel XIII van Zweden tot koning van Noorwegen: de unie begint.
De eerste vieringen van 17 mei verontrusten Stockholm. In de jaren 1820 verbiedt koning Karel XIV Johan ze een tijdlang, omdat hij er een protest tegen de unie in ziet. De dichter Henrik Wergeland helpt van 17 mei een kinderfeest te maken in plaats van een militaire parade.
Op 7 juni 1905 ontbindt Noorwegen de unie. Een referendum bevestigt de monarchie, en het parlement kiest unaniem prins Carl van Denemarken, die de naam Haakon VII aanneemt.
De 20e eeuw
Duitsland valt Noorwegen binnen op 9 april 1940 en bezet het tot het einde van de oorlog. Na 1945 is het land medeoprichter van de NAVO.
Tijdens de bezetting is het streng verboden 17 mei te vieren of op te stappen in een optocht; zelfs de kleuren van de vlag op je kleren dragen wordt verboden. Na de bevrijding krijgt 17 mei een bredere betekenis en viert de dag ook de overwinning op de nazi-onderdrukking. 8 mei, Bevrijdingsdag, wordt herdacht maar is geen feestdag.
Talen en erfgoed
Het Noors kent twee officiële schrijfvormen, het bokmål en het nynorsk. Het Samisch is ook een officiële taal.
Acht Noorse plaatsen staan op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, waaronder:
- de staafkerk van Urnes en de wijk Bryggen in Bergen (1979);
- de mijnstad Røros (1980) en de rotstekeningen van Alta (1985);
- de Vega-archipel (2004);
- de West-Noorse fjorden, Geirangerfjord en Nærøyfjord (2005);
- de industriële erfgoedsite Rjukan-Notodden (2015).
17 mei vieren in het buitenland
Volgens de VN wonen Noren in het buitenland vooral in de buurlanden, eerst in Zweden en dan in Denemarken. Die cijfers splitsen niet alle herkomstlanden uit in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk: de plaats van die twee landen blijft dus onbekend. 17 mei wordt gevierd in veel Noorse gemeenschappen wereldwijd: in Brooklyn houdt de wijk Bay Ridge sinds 1952 elk jaar een optocht, en Stoughton, in Wisconsin, claimt de grootste optocht van de Verenigde Staten.
Wil je landgenoten bij jou in de buurt vinden? Begin bij de hub van de Noorse diaspora. Bij de Noordse buren viert Zweden zijn nationale feestdag op 6 juni, en IJsland op 17 juni.