Wat 17 juni herdenkt
Op 17 juni 1944 wordt IJsland een republiek. Die dag komt er een einde aan eeuwen van banden met Denemarken. Sveinn Björnsson wordt de eerste president van het land.
De datum is geen toeval: 17 juni is de verjaardag van Jón Sigurðsson (1811-1879), die in de 19e eeuw de IJslandse onafhankelijkheidsbeweging leidde. Hij sterft op 7 december 1879 en ziet zijn strijd niet slagen, maar zijn geboortedatum wordt die van de natie.
Van de Althing tot de Republiek
De IJslandse politieke geschiedenis begint vroeg. Rond 930 stichten de kolonisten de Althing, tegelijk wetgevende en rechterlijke vergadering van de IJslandse Vrijstaat.
De weg naar volledige soevereiniteit loopt daarna via twee stappen:
- op 1 december 1918 maakt de Deens-IJslandse Unie-akte van het koninkrijk IJsland een volledig soevereine staat, met Denemarken verbonden via de persoon van de koning. Denemarken vertegenwoordigt het land in buitenlands en defensiebeleid, maar IJsland houdt de beslissing. Het neemt een eigen vlag aan, verklaart zich neutraal en opent in 1920 zijn eerste ambassade;
- in het voorjaar van 1944 stemmen de IJslanders vanaf 20 mei in een volksraadpleging voor de republiek, uitgeroepen op 17 juni 1944.
De akte van 1918 voorzag een herziening in 1940, en zonder akkoord een mogelijke opzegging drie jaar later. De keuze van 1944 valt in oorlogstijd: Denemarken is dan door Duitsland bezet, IJsland door de geallieerden. De kiezers besluiten met een zeer grote meerderheid te breken met de monarchie.
Optochten en de Vrouwe van de Berg
Op 17 juni trekken stoeten door steden en dorpen. Vaak opent een fanfare de mars, voorafgegaan door ruiters op IJslandse paarden en gevolgd door scouts met de vlaggen.
Daarna volgen de toespraken, waaronder de voordracht van de Fjallkonan, de ‘Vrouwe van de Berg’, in traditionele klederdracht. De dag eindigt met vrijere feesten, met muziek.
Taal en erfgoed
Het IJslands is de officiële taal. Het volkslied, ‘Ó Guð vors lands’ (‘O God van ons land’), heeft een tekst van de dichter Matthías Jochumsson, en de munt blijft de IJslandse kroon.
Het land telt drie plaatsen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO:
- het nationaal park Þingvellir (2004);
- het vulkanische eiland Surtsey (2008);
- het nationaal park Vatnajökull, dynamische natuur van vuur en ijs (2019).
17 juni vieren in het buitenland
De IJslandse diaspora blijft bescheiden. Volgens schattingen van de VN woont ze vooral in Denemarken en Noorwegen, ongeveer evenveel, dan in Polen. 17 juni valt aan het begin van de zomer: een picknick, een vlag of een avond met landgenoten volstaat om de dag te markeren.
Wil je IJslanders in je stad vinden? Begin bij de hub van de IJslandse diaspora. Bij de Noordse buren viert Noorwegen zijn nationale feestdag op 17 mei, Finland zijn onafhankelijkheid op 6 december.