Wat 1 maart herdenkt
Van 29 februari tot 1 maart 1992 stemt de socialistische republiek Bosnië en Herzegovina, toen deel van Joegoslavië, over haar onafhankelijkheid. Bij een opkomst van ongeveer 64 % keurt 99,7 % van de kiezers de afscheiding goed. Van de 3.253.847 ingeschrevenen stemmen er 2.061.932 “ja”. De meeste Bosnische Serviërs boycotten de stemming.
Op 3 maart 1992 roept Alija Izetbegović de onafhankelijkheid uit, en het parlement bekrachtigt zijn besluit. 1 maart herinnert dus aan de stemming, niet aan de uitroeping.
Een datum die niet iedereen deelt
Het land bestaat uit twee entiteiten, de Federatie van Bosnië en Herzegovina en de Republika Srpska, plus het district Brčko, in 1999 opgericht op grond van beide entiteiten en door geen van beide bestuurd. Elk houdt zijn eigen feestdagen, naast die van de staat. 1 maart wordt in de Federatie gevierd. De Republika Srpska viert hem niet: zij heeft haar eigen feestdag op 9 januari.
Het referendum lag trouwens van meet af aan onder vuur. De toenmalige grondwet eiste een tweederdemeerderheid van de ingeschrevenen, en de opkomst haalde maar ongeveer 64 %. De arbitragecommissie-Badinter, opgericht door de Europese Gemeenschap, had dit referendum geëist vóór elke erkenning.
Erkenning, oorlog en de Akkoorden van Dayton
De Europese Gemeenschap erkent Bosnië en Herzegovina begin april 1992. Het land treedt op 22 mei 1992 toe tot de VN. De oorlog die volgt, eindigt met de Akkoorden van Dayton, op 14 december 1995.
De kalender kent nog andere data: 25 november, Dag van de Staat, gevierd in bijna alle kantons van de Federatie, en 21 november, dag van de Akkoorden van Dayton. Het district Brčko viert zijn oprichting op 8 maart, en elke geloofsgemeenschap houdt haar eigen feesten, van Kerstmis tot Bajram.
Talen en erfgoed
De gemeenschappelijke taal heeft drie officiële namen: Bosnisch, Kroatisch en Servisch. Het volkslied heet “Intermeco”, en de munt blijft de converteerbare mark.
Vijf goederen staan op de Werelderfgoedlijst van UNESCO:
- de wijk van de Oude Brug in Mostar (2005);
- de Mehmed Paša Sokolović-brug in Višegrad (2007);
- de stećci, middeleeuwse grafvelden (2016);
- de grot van Vjetrenica, in Ravno (2024);
- oerbeukenbossen, binnen een gemeenschappelijk Europees goed.
1 maart vieren in het buitenland
Volgens de VN woont de diaspora uit Bosnië en Herzegovina vooral in Kroatië, Duitsland en Servië, en daarna in Oostenrijk en Slovenië. Ook Zweden en Zwitserland vangen er veel op. Rond 1 maart komt een deel van de diaspora samen voor een maaltijd of een avond.
Wil je je landgenoten vinden, begin dan bij de hub van de diaspora uit Bosnië en Herzegovina en ga verder naar Bosniërs in Duitsland, Bosniërs in Oostenrijk, Bosniërs in Zweden of Bosniërs in Zwitserland. Bij de buren viert Kroatië zijn nationale feestdag op 30 mei en Montenegro op 13 juli.