Wat 30 mei herdenkt
Op 30 mei 1990 komt het eerste Kroatische meerpartijenparlement van de moderne tijd bijeen, voortgekomen uit de verkiezingen van 1990. De Dag van de Staat viert deze geboorte van een democratisch Kroatië, een jaar voor de onafhankelijkheid.
Dezelfde dag neemt Franjo Tuđman de leiding van het collectieve presidium van de socialistische republiek Kroatië, dat hij daarna leidt onder de naam republiek Kroatië. Hij wordt vervolgens de eerste president van Kroatië, van 22 december 1990 tot zijn dood op 10 december 1999. Zijn naam blijft nauw verbonden met de jaren van de Kroatische onafhankelijkheid.
De weg naar de onafhankelijkheid
Op 19 mei 1991 effent een referendum de weg. Op 25 juni 1991 roept Kroatië zijn onafhankelijkheid van Joegoslavië uit. Het Akkoord van Brioni legt daarna een moratorium van drie maanden op de uitvoering op.
Op 8 oktober 1991 verbreekt het parlement de laatste banden met Joegoslavië. De internationale erkenning volgt op 15 januari 1992. Het land treedt op 1 juli 2013 toe tot de Europese Unie en neemt op 1 januari 2023 de euro aan, in plaats van de kuna.
Een datum die veranderd is
De nationale feestdag is twee keer verschoven. Van 1990 tot 2002 valt hij op 30 mei. In 2002 verplaatst de regering van Ivica Račan hem naar 25 juni, de dag van de uitroeping van 1991, en 30 mei wordt een gewone dag van het parlement.
Op 14 november 2019 geeft een nieuwe wet 30 mei zijn status van Dag van de Staat terug. 25 juni heet voortaan Onafhankelijkheidsdag, en 8 oktober wordt een herdenkingsdag waarop gewoon gewerkt wordt.
Geen strikt protocol omkadert de dag: familiebijeenkomsten, picknicks, het hijsen van de vlag en het volkslied, een toespraak van de president. Bij grote verjaardagen horen burgerlijke en militaire defilés.
Taal en erfgoed
Het Kroatisch is de officiële taal. Tien Kroatische goederen staan op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, waaronder:
- de oude stad Dubrovnik en het paleis van Diocletianus in Split (1979);
- het nationaal park Plitvicemeren (1979);
- de historische stad Trogir en de Euphrasiusbasiliek in Poreč (1997);
- de Sint-Jacobskathedraal van Šibenik (2000);
- de stećci, middeleeuwse grafstenen, een goed gedeeld met Bosnië en Herzegovina (2016);
- de vlakte van Stari Grad (2008).
30 mei vieren in het buitenland
Volgens de VN woont de Kroatische diaspora vooral in Duitsland en Servië, en daarna in Oostenrijk en Slovenië. Ook Australië en Canada vangen er veel op. Eind mei leent het mooie weer zich voor picknicks en ontmoetingen onder landgenoten.
Wil je de Kroaten in je stad vinden, begin dan bij de hub van de Kroatische diaspora en ga verder naar Kroaten in Duitsland, Kroaten in Oostenrijk of Kroaten in Slovenië. Bij de buren viert Slovenië zijn nationale feestdag op 25 juni en Hongarije op 20 augustus.