Wat 15 september herdenkt
Op 15 september 1821 ondertekenen de vertegenwoordigers van de provincies van het kapiteinschap-generaal Guatemala in Guatemala-Stad de Onafhankelijkheidsakte van Midden-Amerika. Gabino Gaínza zit de vergadering voor; de Hondurees José Cecilio del Valle schrijft de tekst. De akte breekt met het Spaanse Rijk. Artikel 2 voorziet in een congres dat moet beslissen over de volledige onafhankelijkheid en de regeringsvorm; dat congres komt nooit bijeen.
Het nieuws doet er weken over om de landengte over te steken: Costa Rica en Nicaragua sluiten zich op 11 oktober 1821 aan. Het land deelt zijn datum dus met Guatemala, El Salvador, Honduras en Nicaragua.
Van federatie tot soevereine staat
De onafhankelijkheid luidt een onrustige periode in. In januari 1822 sluit Midden-Amerika zich aan bij het Mexicaanse Keizerrijk van Agustín de Iturbide. Op 1 juli 1823 maakt het zich daarvan los en vormt het de Verenigde Provinciën van Midden-Amerika, die met de grondwet van 1824 de Federale Republiek Midden-Amerika worden.
Op 25 juli 1824 beslist een volksraadpleging in Nicoya dat de regio bij Costa Rica komt. Vanaf 1838 valt de federatie uiteen: Costa Rica treedt uit en roept zich op 14 november 1838 soeverein uit. Spanje erkent het land op 10 mei 1850.
Nog een gebeurtenis verbindt Costa Rica met 15 september: Francisco Morazán, gewezen president van de federatie, wordt op 15 september 1842 in San José gefusilleerd.
Een land zonder leger
Na de burgeroorlog van 1948 schaft Costa Rica op 1 december 1948 zijn leger af. Artikel 12 van de grondwet van 1949 verankert die afschaffing in de basiswet. Het land heeft er een deel van zijn identiteit van gemaakt, zoals zijn motto zegt: "Leve altijd het werk en de vrede!"
Talen en erfgoed
Spaans is de officiële taal. Het land erkent ook regionale talen, waaronder het Creools van Limón (Mekatelyu) en het Bribri, een inheemse taal.
Costa Rica telt vier sites op de Werelderfgoedlijst van UNESCO:
- het nationaal park Isla del Coco;
- het natuurgebied Guanacaste;
- de reservaten van de Cordillera de Talamanca-La Amistad, gedeeld met Panama;
- de precolumbiaanse nederzettingen van stamhoofden met stenen bollen van de Diquís, ingeschreven in 2014.
15 september vieren in het buitenland
Elk jaar vertrekt een onafhankelijkheidsfakkel uit Guatemala, trekt door El Salvador, Honduras en Nicaragua en komt Costa Rica binnen bij Peñas Blancas. Duizenden scholieren dragen haar naar Cartago, de vroegere hoofdstad, waar het nieuws van 1821 was aangekomen.
De Costa Ricaanse diaspora is klein en verspreid: ze woont vooral in Panama, Nicaragua, Canada en Mexico. Ver van huis vier je 15 september vaak samen met de andere Midden-Amerikaanse gemeenschappen, die dezelfde dag vieren. Om landgenoten te vinden, begin je bij de hub van de Costa Ricaanse diaspora. Bij de buren viert ook Nicaragua op 15 september, Panama op 3 november.