Wat 26 januari herdenkt
Op 26 januari 1788 gaat de First Fleet onder bevel van Arthur Phillip voor anker in Sydney Cove, in de baai van Sydney, en hijst er de Britse vlag. De kolonie New South Wales ontstaat officieel enkele dagen later, op 7 februari 1788.
De naam ‘Australia Day’ en de datum van 26 januari raken ingeburgerd in 1935. In 1946 spreken de federale overheid en de staten af de feestdag onder die naam te verenigen. Sinds 1994 is 26 januari zelf in alle staten en territoria een vrije dag, op welke weekdag hij ook valt.
Een omstreden datum
Aboriginals en bewoners van de Straat Torreseilanden leven al zo'n 50.000 tot 65.000 jaar op het continent. Voor een deel van hen markeert 26 januari het begin van de kolonisatie. Sinds minstens 1938 is de datum ook een dag van protest en rouw, onder de namen Invasion Day of Survival Day.
Bijna elk jaar zijn er betogingen. Het debat gaat zowel over de datum als over de naam; een peiling van Roy Morgan uit januari 2026 gaf nog een meerderheid voor het behoud van 26 januari.
Van kolonie tot soevereine staat
Australië heeft geen onafhankelijkheidsdag. Op 1 januari 1901 vormen zes Britse kolonies samen het Gemenebest van Australië, met Edmund Barton als eerste premier. De volledige soevereiniteit komt in stappen:
- het Statuut van Westminster, aangenomen in 1942 met terugwerkende kracht tot 1939;
- de Australia Acts van 1986, die de laatste constitutionele banden met het Verenigd Koninkrijk doorknippen.
Het land blijft een constitutionele monarchie. In 1999 verwerpt ongeveer 55% van de kiezers in een referendum de overgang naar een republiek.
Wat er die dag gebeurt
Op de vooravond van 26 januari maakt de premier de Australian of the Year bekend. Op de dag zelf vinden de meeste naturalisatieceremonies van het jaar plaats: op 26 januari 2011 verwelkomden meer dan 300 ceremonies zo'n 13.000 nieuwe burgers uit 143 landen.
Wat de symbolen betreft, is ‘Advance Australia Fair’ sinds 19 april 1984 het volkslied. Sinds 1 januari 2021 zegt de tweede regel ‘one and free’ in plaats van ‘young and free’, als erkenning van hoe lang de Aboriginals hier al aanwezig zijn.
Talen en erfgoed
Het Engels geldt als nationale taal. Tot de Australische sites op de UNESCO-werelderfgoedlijst behoren het Groot Barrièrerif (1981), het nationaal park Uluru-Kata Tjuta (1987) en het Sydney Opera House (2007). De vroegere strafkolonies van het land tellen er bovendien elf plaatsen.
26 januari vieren in het buitenland
Australiërs in het buitenland wonen volgens de cijfers van de VN vooral in het Verenigd Koninkrijk en in Nieuw-Zeeland, daarna in Canada, Malta en Griekenland. De VN-gegevens geven geen apart cijfer voor Australiërs in de Verenigde Staten. In Europa valt 26 januari midden in de winter: het feest verhuist vaak naar een pub of een zaal, in het dichtstbijzijnde weekend.
Wil je de Australiërs in je stad vinden? Begin bij de hub van de Australische diaspora en daarna de pagina's Australiërs in het Verenigd Koninkrijk of Australiërs in Nieuw-Zeeland. Bij de buren viert Nieuw-Zeeland Waitangi Day op 6 februari, en Papoea-Nieuw-Guinea zijn onafhankelijkheid op 16 september.